Veliki ratni sukobi jednima donose pobede, drugima poraze, ali za sobom uvek ostavljaju duboke ožiljke i teške ljudske sudbine. Na području Balkana, natopljenom krvlju, najtežu cenu platila su deca – stotine hiljada njih ostalo je bez roditelja, domova i detinjstva. U tim mračnim vremenima, svetlosni zrak i ruka spasa za mnoge devojčice i dečake bila je Darinka Grujić Radović, u narodu zapamćena jednostavno kao Mama Grujić.

Rođena 1878. godine u uglednoj kragujevačkoj porodici Radović, Darinka je u mladosti bila dvorska dama kraljice Natalije Obrenović. Međutim, njen životni poziv nije bila aristokratska svakodnevica, već neumorna humanitarna misija čiji su koreni uspostavljeni hiljadama kilometara daleko od Srbije.

Osnivanje doma za decu pod imenom ,, Srpsko – američki dečiji dom“

Pre Prvog svetskog rata kao srpski emigrant našla se u Sjedinjenim Američkim Državama. Gde postaje predstavnica udruženja ,, Srpska žena“, i misionarka organizacije Crvenog krsta. Tokom dobrotvornih večeri dolazi do upoznavanja između Darinke i Džona Frotingema, Amerikanca koje će u narednim godinama odigrati značajnu ulogu u misiji pomaganja deci koja su se našla u vrtlogu krvavog rata. Frotingemova donacija u visini od 10 hiljada dolara, bila je najveća suma  koja je poklonjena Darinkinoj organizaciji. Pričajući o teškim uslovima života srpske ratne siročadi, postakla su Frotingema da iz Amerike krene ka Srbiji  čitav kontingent bolničke opreme.

Upravo je ta značajna donacija doprinela da se u Sremskoj Kamenici osnuje ,, Dom za ratnu siročad“.  Primevremeni dom pronašlo je 2.200 dece, dok je deo poklonjene medicinske opreme upućeno ka Beogradu. Nakon toga stiže još jedna važna donacija od 200 hiljada dolara, sa 200 bolničkih kreveta, obučenih lekara i pratećeg medicinskog osoblja.

Ponovni povratak Darinke u Srbiju bio je 1914. godine, gde dolazi sa namerom da se u potpunosti posveti potpunom negovanju ugrožene deci. Ratne neprilike donosile su sve veći broj dece koji je ostajao bez roditelja u napuštenim i spaljenim selima, varošima i gradovima. Kako se iz dan u dan  broj povećavao, otpočeće neobično putovanje po čitavoj zemlji za Mamu Grujić i njenu mnogočlanu novu porodicu.

Put Mame Grujić po ratnom zahvaćenom Balkanu

Darinka, se obrela u beogradskoj opštini Mladenovac, a nakon toga se uputila u Niš, kako bi mnogobrojne članove zbrinula. 1915. godine kreće put Skoplja, i uspeva smestiti decu u prosorijama jedne školske ustanove. Put se nastavlja dalje ka Bitolju i Đevđeliji, ali pod trenutnim dešavanjima bila je prinuđena da pređe u Solun, a nakon toga se uputi u Atinu.

Rat je i dalje bio u potpunom jeku, a Mama Grujić pred prevelikim zadatkom da smesti što veći broj dece. Izvor podataka navodi  da se u toku boravka u Solunu utočište našlo pod američkim šatorima, dok su u Atini  vojnici mališane razvrstavali u obližnje školske prostorije.

Kratak odlazak za Ameriku, Darinki donosi publicitet i doček tamošnje delegacije, što je i prenela američka štampa samu njenu priču i humanitarnost. Sve to donosi da se vraća u Grčku sa velikom količinom hrane i odeće.

Međutim, ni Grčka nije bila obećani raj, jer je u međuvremenu, objavila rat Nemačkoj i Bugarskoj, a to je značilo ponovo ugroženost opstanka ,, Doma za ratnu siročad“.  Ponovni put za srpsku heroinu i srpsku decu značilo je ponovnu potragu za novim prebivalištem. Pred novim izazovom, dolazi pomoć od francuskih saveznika, koji će brodom ,, Devon“ prevesti na sigurno.

Nada za utočište srpske siročadi

Decembar 1916., veliki broj ljudi okupio se u luci francuskog grada Tulona, da dočeka, kako ih je tadašnja štampa nazvala ,, deci mučenicima“. Višečlana porodica upućuje se u Nicu, gde nakon dugog preseljavanja uspeva pronaći obećani mir i sigurnost. U vili ,, Alhambri“ dobila je krov nad glavom i uslove za pristojan život. Dolazi do ostvarivanja mogućnosti pohađanja osnovne škole za decu školskog uzrasta, uz učenje francuskog i engleskog jezika.

Novo poglavlje za srpsku decu nastupilo je, kao i u čast Darinkinog humanog sabora, ustanova je ponela ime: ,, Dom za siročad Džona Frotingema“, gde je na Frotingmenovo insistiranje preimenovan u ,, Srpsko – američki dečiji dom“.

Nova misija je bila pred Darinkom, da osposobi ratnu siročad za samostalan život i  da im pruži legitimno pravo za bolje sutra. Više nije postojao glavni problem gladi, hladnoće i neizvesnosti, sad su deca imala sve što im je bilo potrebno kako bi imali priliku da postanu ,, svoji ljudi“. Vila ,, Alhambri“ bila je otvorena sve do okončanja rata, a deo dece poslata je na školovanje u Englesku.

Ponovni povratak u Srbiju, bio je 1919. godine. Kao privremeno rešenje, boravak za ratnu siročad poslužili su paviljoni ,, Letnjikovac za slabunjavu decu“ na beogradskom Košutnjaku. Nakon toga upućuju se u Sremsku Kamenicu u dvorac mađarskog grofa Karačonija i ostaju sve do 1933. godine, do samog zatvaranja. Darinka je pokušala više puta da pronađe trajno rešenje za Dom, međutim, to se nije realizovalo.

Poslednja selidba je bila u Beograd, gde su se uslili u prostorije Doma ,, Čarls Dikens.“ Nakon dve godine, dolazi do smrti Džona Frotingema. Dolaskom u prestonicu, Darinka nastavlja rad kao članica organizacije ,, Beogradsko žensko društvo.“ O njenom životu nakon ratnih dešavanja, ne postoje pouzdani izvori, zna se da je preminula 1958. godine i da je sahranjena na beogradskom Novom groblju, ali lokacija groba do danas nije pronađena.

Ono što će ostati zapamćeno jesu njena požrtvovanja tokom Prvog svetskog rata, kao jedna od najaktivnijih humanitarki koja je spasila veliki broj srpske dece.